EMDR – jak uwolnić się od emocjonalnego ciężaru przeszłości?

Czy zdarza Ci się wracać myślami do trudnych wydarzeń, mimo że minęło już wiele czasu? Czy rozumiesz, co się wydarzyło, ale nadal czujesz smutek, lęk, złość lub napięcie, jakby przeszłość wciąż była obecna?

Czasami samo opowiadanie o tym, co nas spotkało, nie wystarcza. Możemy wiedzieć, że coś jest już za nami, a jednocześnie nadal silnie na to reagować. Wspomnienie może wywoływać ścisk w gardle, napięcie w ciele, poczucie winy albo przekonanie, że nie jesteśmy bezpieczni.

W takich sytuacjach pomocna może być terapia EMDR – metoda, która wspiera przetwarzanie trudnych wspomnień i zmniejszanie ich wpływu na nasze obecne życie.

W swojej pracy wykorzystuję EMDR, obserwując, jak u niektórych osób zmienia się emocjonalny ciężar przeszłości. Czasem pojawia się większy spokój wobec wydarzenia, które wcześniej wywoływało bardzo silne emocje. Innym razem ważnym krokiem jest odzyskanie poczucia bezpieczeństwa, kontaktu ze sobą lub możliwości patrzenia na swoją historię z innej perspektywy.

Czym jest terapia EMDR?

EMDR to skrót od angielskiej nazwy Eye Movement Desensitization and Reprocessing, czyli terapii odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchu gałek ocznych.

Jest to ustrukturyzowana metoda psychoterapii, wykorzystywana przede wszystkim w leczeniu zespołu stresu pourazowego (PTSD). Jej skuteczność w tym obszarze jest uwzględniana w zaleceniach klinicznych, między innymi NICE i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Podczas sesji osoba korzystająca z terapii skupia się na określonym wspomnieniu, związanych z nim emocjach, odczuciach w ciele lub przekonaniach. Jednocześnie terapeuta stosuje tzw. stymulację bilateralną, najczęściej poprzez naprzemienne ruchy oczu. W zależności od zastosowanego protokołu mogą być wykorzystywane również inne formy stymulacji.

Celem jest wspieranie przetwarzania wspomnienia tak, aby przestało wywoływać tak silne cierpienie i mogło zostać umieszczone w szerszym kontekście własnej historii.

EMDR nie polega na wymazywaniu pamięci ani przekonywaniu siebie, że trudne wydarzenie nie miało znaczenia. Chodzi o to, by pamiętać o tym, co się wydarzyło, bez konieczności przeżywania za każdym razem całego emocjonalnego ciężaru tego doświadczenia.

Dlaczego przeszłość nadal potrafi boleć?

Niektóre wydarzenia są tak trudne, że ich emocjonalne konsekwencje mogą utrzymywać się długo po tym, gdy samo zagrożenie minęło.

Może to dotyczyć wypadku, przemocy, nagłej straty, trudnego dzieciństwa, odrzucenia, upokorzenia czy doświadczenia, w którym czuliśmy się bezradni i samotni.

Nie każde bolesne doświadczenie prowadzi do traumy w sensie klinicznym. Jednak również wydarzenia, które nie spełniają kryteriów traumatycznego zdarzenia, mogą pozostawić po sobie silne emocje i wpływać na nasze poczucie własnej wartości, relacje oraz sposób reagowania.

Czasami wystarczy określony ton głosu, czyjeś zachowanie, zapach lub sytuacja przypominająca dawną historię, aby pojawił się lęk, złość albo wstyd.

Możemy wtedy reagować nie tylko na to, co dzieje się teraz, ale również na znaczenie, jakie obecna sytuacja ma dla nas w związku z wcześniejszymi doświadczeniami.

Na przykład:

ktoś boi się odrzucenia, ponieważ w przeszłości wielokrotnie doświadczał emocjonalnego opuszczenia;
osoba, która przeżyła trudną relację, odczuwa silny lęk, gdy partner nie odpowiada na wiadomość;
po stracie bliskiej osoby smutek pozostaje tak intensywny, że trudno wrócić do codzienności;
wspomnienie upokorzenia nadal wywołuje wstyd, nawet jeśli racjonalnie wiemy, że nie ponosiliśmy za nie odpowiedzialności.

Nie chodzi o to, że reagujemy niewłaściwie. Nasze reakcje mogą mieć swoje źródło w tym, czego doświadczyliśmy i czego nauczyliśmy się o sobie, innych ludziach oraz świecie.

W terapii możemy przyjrzeć się tym doświadczeniom i sprawdzić, czy nadal muszą wpływać na nas w tak silny sposób.

Jak działa EMDR?

Dokładny mechanizm działania EMDR nie jest w pełni wyjaśniony. Wiemy jednak, że metoda może pomagać w zmniejszaniu nasilenia objawów związanych z traumatycznymi wspomnieniami.

Jednym z ważnych elementów terapii jest jednoczesne przywoływanie wybranego wspomnienia i kierowanie uwagi na bodziec, na przykład ruch oczu. Proces ten może ułatwiać zmianę sposobu, w jaki wspomnienie jest przeżywane i interpretowane.

Z czasem może zmniejszać się intensywność emocji, napięcia fizycznego oraz negatywnych przekonań związanych z danym wydarzeniem.

Osoba, która wcześniej myślała: „Nie jestem bezpieczna”, „To moja wina” albo „Nie poradzę sobie”, może zacząć odczuwać większy spokój, rozpoznawać własne możliwości i patrzeć na przeszłość z większym dystansem.

Nie oznacza to, że każda osoba będzie reagować tak samo ani że zmiana nastąpi natychmiast. Proces zależy między innymi od rodzaju doświadczeń, aktualnej sytuacji życiowej, dostępnych zasobów i gotowości do pracy terapeutycznej.

Jak wygląda sesja EMDR?

Terapia EMDR ma określoną strukturę. Nie zaczyna się od razu od intensywnego przywoływania najtrudniejszych wspomnień.

1. Rozmowa i poznanie Twojej historii

Na początku rozmawiamy o trudnościach, z którymi przychodzisz, oraz o tym, jak wpływają one na Twoje życie. Wspólnie ustalamy cele pracy i sprawdzamy, czy EMDR jest odpowiednią metodą w Twojej sytuacji.

2. Budowanie poczucia bezpieczeństwa

Przygotowanie jest ważną częścią terapii. Uczysz się sposobów regulowania napięcia i wracania do równowagi. Jednym z możliwych elementów jest praca z wyobrażeniem bezpiecznego lub spokojnego miejsca.

Może to być spacer w lesie, miejsce nad wodą, wspomnienie odpoczynku albo chwila radości po zdobyciu górskiego szczytu. Nie chodzi jedynie o stworzenie przyjemnego obrazu, ale o rozwijanie umiejętności przywoływania doświadczenia spokoju i korzystania z niego, kiedy jest potrzebne.

3. Praca z wybranym wspomnieniem

Gdy jesteś odpowiednio przygotowana lub przygotowany, wybieramy wspomnienie albo jego fragment, który wiąże się z aktualną trudnością. Przyglądamy się emocjom, odczuciom w ciele i przekonaniom, które mu towarzyszą.

Następnie stosujemy stymulację bilateralną zgodnie z przebiegiem terapii. W trakcie procesu mogą pojawiać się różne myśli, obrazy, uczucia i skojarzenia.

4. Sprawdzanie zmian

W kolejnych etapach sprawdzamy, jak zmieniła się intensywność emocji związanych ze wspomnieniem oraz jakie znaczenie ma ono dla Ciebie obecnie.

Czasem pojawia się większy spokój, czasem zmienia się sposób myślenia o sobie, a czasem potrzebna jest dalsza praca. Tempo i zakres zmian są indywidualne.

5. Zakończenie i dalsza integracja

Na koniec dbamy o to, abyś mogła lub mógł wrócić do codzienności w możliwie stabilnym stanie. W zależności od potrzeb planujemy kolejne spotkania i dalszą pracę.

Jakie efekty może przynieść EMDR?

Jedną z rzeczy, które zwracają moją uwagę w pracy tą metodą, jest możliwość zauważenia zmiany nie tylko w rozumieniu własnej historii, ale również w emocjonalnym przeżywaniu wspomnień.

W mojej praktyce obserwuję między innymi:

Zmniejszenie intensywności trudnych emocji. Wspomnienie, które wcześniej wywoływało bardzo silny lęk, smutek lub złość, może z czasem stawać się mniej obciążające.
Większy dystans wobec przeszłości. Można pamiętać o trudnym wydarzeniu, ale nie czuć już, że całkowicie przejmuje ono teraźniejszość.
Łagodniejsze podejście do siebie. W miarę pracy mogą zmieniać się przekonania związane z winą, wstydem, bezradnością lub poczuciem własnej wartości.
Większe poczucie bezpieczeństwa. Praca z zasobami może pomagać w rozwijaniu umiejętności uspokajania się i odzyskiwania równowagi.
Większą swobodę w codziennym życiu. Gdy wspomnienia mniej obciążają, czasem łatwiej podejmować decyzje, budować relacje i angażować się w to, co jest ważne.

Warto pamiętać, że nie każdy efekt pojawia się u każdej osoby, a poprawa w jednym obszarze nie musi oznaczać, że wszystkie trudności znikną.

Przykłady zmian, które obserwuję w pracy

Jednym z obszarów, w których pracuję z wykorzystaniem EMDR, są trudne doświadczenia związane ze stratą i żałobą.

W jednym z procesów terapeutycznych, dotyczących żałoby, osoba korzystająca z terapii oceniła, że wspomnienie i związane z nim emocje przeszkadzają jej na poziomie 9 w skali od 0 do 10. Po dwóch sesjach ukierunkowanych na ten problem ocena spadła do 2.

To przykład indywidualnej zmiany, a nie obietnica, że każda osoba osiągnie podobny rezultat w takim samym czasie. Pokazuje jednak, dlaczego warto przyglądać się nie tylko temu, co pamiętamy, lecz także temu, jak mocno wspomnienie wpływa na nas w teraźniejszości.

Obserwuję również, jak ważne bywa budowanie dostępu do wspomnień i wyobrażeń związanych ze spokojem, siłą czy radością. Dla jednej osoby będzie to spacer w lesie, dla innej chwila, w której poczuła dumę po osiągnięciu ważnego celu. Takie doświadczenia mogą stanowić zasoby wspierające regulację emocji i poczucie bezpieczeństwa.

Na jakie trudności może pomóc EMDR?

EMDR jest przede wszystkim uznaną metodą leczenia PTSD. W zależności od sytuacji klinicznej może być również rozważana jako część pracy nad innymi trudnościami związanymi z bolesnymi doświadczeniami.

Może być pomocna między innymi wtedy, gdy:

wracasz myślami do trudnego wydarzenia i trudno Ci odzyskać spokój;
przeżywasz skutki przemocy, wypadku lub innego traumatycznego doświadczenia;
wspomnienia związane ze stratą nadal wywołują bardzo silne emocje;
pewne sytuacje uruchamiają reakcje, których intensywność wydaje Ci się nieproporcjonalna do tego, co dzieje się obecnie;
zmagasz się z poczuciem winy, wstydem lub negatywnymi przekonaniami o sobie związanymi z przeszłością.

Nie każda trudność wymaga EMDR. O wyborze metody decydujemy na podstawie Twojej sytuacji, potrzeb i możliwości. W niektórych przypadkach najpierw potrzebna jest praca nad stabilizacją, poczuciem bezpieczeństwa i codziennym funkcjonowaniem.

Czy podczas EMDR trzeba szczegółowo opowiadać o traumie?

Nie zawsze trzeba opowiadać o wszystkich szczegółach trudnego wydarzenia. Praca z pamięcią odbywa się zgodnie z określoną procedurą i jest dostosowana do sytuacji danej osoby.

Możesz zadawać pytania, zgłaszać swoje obawy i informować mnie o tym, jak się czujesz. Ważne jest, aby proces przebiegał w tempie, które uwzględnia Twoje możliwości i poczucie bezpieczeństwa.

EMDR nie jest hipnozą. Nie polega również na odbieraniu kontroli nad własnymi myślami czy zachowaniem. W terapii istotna jest współpraca, przygotowanie oraz możliwość zatrzymania procesu i omówienia pojawiających się reakcji.

Czy EMDR jest dla Ciebie?

Jeśli czujesz, że przeszłość nadal wpływa na Twoje emocje, relacje lub codzienne decyzje, warto przyjrzeć się temu wspólnie.

Nie musisz od razu wiedzieć, jakie wydarzenie stoi za Twoimi reakcjami ani czy EMDR będzie najlepszą metodą. Podczas konsultacji możemy porozmawiać o tym, co Cię sprowadza, czego potrzebujesz i jaka forma pomocy będzie najbardziej odpowiednia.

W swojej pracy łączę uważność na indywidualną historię człowieka z poszukiwaniem możliwości zmiany. Zależy mi nie tylko na lepszym rozumieniu tego, co było, lecz także na tym, abyś mogła lub mógł budować przyszłość z większym spokojem, poczuciem wpływu i kontaktem z własnymi zasobami.

Przeszłość jest częścią Twojej historii, ale nie musi wciąż decydować o tym, jak się czujesz dzisiaj.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy terapia EMDR może być pomocna w Twojej sytuacji, zapraszam do kontaktu i umówienia konsultacji.

Informacja: EMDR jest metodą psychoterapii, której zastosowanie wymaga odpowiedniego przygotowania terapeutycznego. Dobór metody, tempo pracy i oczekiwane cele powinny być ustalane indywidualnie. Opisane doświadczenia z praktyki nie stanowią gwarancji określonego rezultatu.